वसईचा किल्ला पाहण्यासारखी ठिकाणे

Categorized as Blog

वसईचा किल्ला पोर्तुगीजांनी अरबी समुद्रालगत आरमारीसाठी बांधला. या किल्यावर चर्च व मंदिर अश्या दोन्ही संस्कृतीचे अवशेष पहायला मिळतात. या ठिकाणी हिंदू व ख्रिश्चन धर्माचा प्रभाव जास्त प्रमाणात दिसून येतो. कारण वसई या प्रदेशावर अनेक साम्राज्याने सत्ता चालवली. यात प्रामुख्याने पोर्तुगीज, इंग्रज व मराठा यांचा समावेश होतो.

26 मे 1909 या दिवशी भारत सरकारने वसईचा किल्ला हा महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय स्मारक आहे, असे घोषित केले. या लेखातून आपण वसईचा किल्ला याविषयी सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.

या लेखात आपण वसई किल्ल्यासाठी झालेला लढा आणि वसईचा किल्ला पाहण्यासारखी ठिकाणे कोणती आहेत, याची माहिती जाणून घेणार आहोत.

वसईचा किल्ला माहिती मराठी

नाववसईचा किल्ला
इतर नावेबेसिन किल्ला
प्रकार भुईकोट किल्ला
क्षेत्रफळ110 एकर
रचनातीन बाजूंनी समुद्र

वसई भागातील अरबी समुद्रालगत 110 एकरात वसई किल्ला बांधलेला आहे. या किल्ल्याचे मूळ बांधकाम मुस्लिम पद्धतीने असून सत्तांतरानंतर युरोपियन पद्धतीने पुनर्रचना करण्यात आली आहे.

पूर्वी किल्ल्याचा परिसर अगदी गजबजलेला असायचा. येथे एक मोठी बाजारपेठ असून व्यापाराच्या दृष्टीने महत्वाचे केंद्र होते. मुंबई व आजूबाजूचा प्रदेशावर लक्ष ठेवण्यासाठी हा किल्ला महत्वाचा मानला जायचा. यासाठी अनेक लढाया व तहदेखील झाले आहेत.

किल्ल्यात न्यायालय, तीन चर्च, हॉस्पिटल, कारागृह, दारूचे कोठार अश्या विशेष इमारती असून बाकी इमारतींचे अवशेषही दिसून येतात. किल्ल्यात चोर वाटा व काळोखी चक्री जिने आहेत. महादेवाचे आणि वज्रेश्वरीचे मंदिरही आहे.

वसईच्या किल्ल्यावर 14 व्या शतकापासून अनेक साम्राज्याने राज्य केले. यात यादव साम्राज्य, गुजरातचा राजा, पोर्तुगीज, मराठा, ईस्ट इंडिया कंपनी व ब्रिटिश राज यांचा समावेश होतो. भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर हा किल्ला भारत सरकारच्या ताब्यात आला.

इसवी सन 1497 मध्ये पोर्तुगीज भारताच्या पश्चिम किनार्‍यावर आले यांनतर त्यांनी अनेक वर्षे उत्तर व दक्षिण कोकणात त्यांची शक्ती मजबूत करण्याचे प्रयत्न केले. यातून त्यांनी सध्याच्या मुंबई आणि गोव्याच्या आसपासचा प्रदेश जिंकून घेतला. इसवी सन 1510 मध्ये गोव्याला आपली राजधानी स्थापन केली.

पोर्तुगीजांसाठी वसई हे एक महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र होते. त्यांना जागतिक सागरी मार्ग, मीठ, मासे, लाकूड व खनिज संसाधनांसारख्या मिळाल्या. पोर्तुगिजांना जहाजे तयार करण्यासाठी शिपयार्ड बांधायचे होते. जागतिक स्तरावर व्यापार करण्यासाठी तांदूळ, ऊस, कापूस, सुपारी आणि इतर पिके वाढवण्यासाठी सुपीक जमीन वापरायची होती.

यामुळे इसवी सन 1530 मध्ये पोर्तुगीजांनी गुजरातच्या सुलतानावर आक्रमण केले. आजूबाजूचा प्रदेश उध्वस्त करत गावेच्या गावे लुटली. शेवटी 23 डिसेंबर 1534 रोजी साओ माटेस या गॅलॉनवर असताना गुजरातच्या बहादूर शाह आणि पोर्तुगालच्या राज्याने बासीनच्या तहावर स्वाक्षरी केली.

यानुसार पोर्तुगीज साम्राज्याला बसई गाव आणि मुंबईसह तेथील प्रदेश, बेटे आणि समुद्र मिळाला. यांच्या राजवटीत वसईचा किल्लाचा न्यायालय म्हणून वापर करण्यात येत असे. अशा प्रकारे इसवी सन 1432 ते 1533 या काळात पोर्तुगीजांनी वसईला एक दोलायमान व संपन्न शहर बनविले.

इसवी सन 16व्या शतकाच्या उत्तरार्धात पोर्तुगीजांनी किल्ल्याच्या भिंतीमध्ये संपूर्ण शहराला वेढून एक नवीन किल्ला बांधला. या किल्ल्यामध्ये 10 बुरुजांचा समावेश होता. पोर्तुगीजांच्या अधिपत्याखाली बाकाइमची भरभराट झाल्यामुळे त्याला उत्तरेचे न्यायालय म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

इसवी सन 1618 मध्ये बाकाइमला एकापाठोपाठ आपत्तींचा सामना करावा लागला. पहिला प्लेगचा तडाखा बसला. त्यानंतर 15 मे रोजी चक्रीवादळाचा तडाखा बसला यात बोटींचे व घरांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले. यात हजारो नारळाची झाडे उन्मळून पडली आणि सपाट झाली.

यात अनेक चर्च आणि कॉन्व्हेंटचे नुकसान झाले. या वादळानंतर पुरेसा पाऊस न आल्याने दुष्काळ पडला. काही महिन्यांत येथील परिस्थिती इतकी नाजूक बनली की पालक त्यांच्या मुलांना उपाशी मरण्याऐवजी मुस्लिम दलालांना गुलाम म्हणून विकू लागले.

सतराव्या शतकात पोर्तुगिजांचा वसईवर प्रभाव कमी होत होता. इसवी सन 1720 मध्ये कल्याण व आजूबाजूचा प्रदेश मराठ्यांनी जिंकला. पुढे मराठ्यांनी पोर्तुगीजांची 4 मुख्य बंदरे, 8 शहरे, 2 तटबंदी टेकड्या, 340 गावे आणि 20 किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले.

इसवी सन 1774 मध्ये हा किल्ला इंग्रजांनी घेतला आणि सन 1783 मध्ये सालबाईच्या तहानुसार मराठ्यांना परत केला. पुढे 1818 मध्ये इंग्रजांनी हल्ला करून पुन्हा हा प्रदेश आपल्या ताब्यात घेतला.

पुढे 31 डिसेंबर 1802 रोजी ब्रिटीश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि पुण्याच्या लढाईनंतर मराठा पेशवे बाजीराव द्वितीय यांच्यात बासीनचा तह झाला. यानुसार वसईचा किल्ला पुन्हा एकदा इंग्रजांच्या ताब्यात गेला. सध्या हा किल्ला महाराष्ट्र सरकारच्या ताब्यात आहे.

संबंधित – श्री क्षेत्र ओझर गणपती माहिती

वसईचा किल्ला पाहण्यासारखी ठिकाणे

वसईची सुकेळी ही फार प्रसिद्ध होती, तशी आज ही प्रसिद्ध आहेत पण कालांतराने बागा कमी झाल्या आहेत. बासीन किल्ला हे बॉलीवूड चित्रपट आणि गाण्यांसाठी देखील लोकप्रिय शूटिंग ठिकाण आहे. या ठिकाणी अनेक मराठी, हिंदी चित्रपट निर्मिती करण्यात आली आहे.

या ठिकाणी वज्रेश्वरी मंदिर, सेंट फ्रान्सिस झेवियर्स चर्च, गिरिझ आणि डोंगरीचे दत्त मंदिर यासह तीन प्रसिद्ध धार्मिक पर्यटन स्थळे आहेत.

वसईला अरबी समुद्र किनारा आहेत. या किनाऱ्यालगतच सुरूची बीच, बेना बीच, रानगाव बीच, भुईगाव बीच, कळंब बीच, राजोडी बीच, नवापूर इ. सारखे प्रसिद्ध आणि शांत किनारे देखील आहेत. वसईचा किल्ला पाहण्यासारखी दरवर्षी स्थानिक परदेशी पर्यटक भेट देतात.

वसई या ठिकाणी ऐतिहासिक असा किल्ला आहे. या किल्ल्याला इतिहासात महत्वाचे स्थान देण्यात आले असून पोर्तुगीजांनी वसईला आपली राजधानी बनविले होते. या किल्ल्याला दोन प्रमुख प्रवेशद्वारे असून एक जमिनीच्या दिशेने (गावाकडे) आणि दुसरे बंदराच्या दिशेने आहे.

किल्ल्याला एकूण दहा बुरूज आहेत. पूर्वी प्रत्येक बुरुजांवर तोफा आणि बंदुका ठेवल्या जायच्या. तसेच प्रत्येक बुरुजावर आठ सैनिक व एक कप्तान असे पथक तैनात करण्यात यायचे.

किल्ल्यात न्यायालय, तीन चर्च, हॉस्पिटल, कारागृह, दारूचे कोठार आहेत. या किल्ल्यात चोर वाटा आणि काळोखी चक्री जिने आहे. या ठिकाणी महादेवाचे आणि वज्रेश्वरीचे मंदिरही पाहायला मिळते.

किल्याच्या आवारात चिमाजी आप्पांचा पुतळा व स्मारक आहे. चिमाजी आप्पांनी महाराष्ट्राची पश्चिम किनारपट्टी पोर्तुगीज वर्चस्वातून मुक्त करण्यासाठी यशस्वी मोहीम राबवली. साधारण 2 वर्ष झुंज देऊन वसईचा किल्ला जिंकला व साष्टी बेटांवर मराठ्यांची सत्ता स्थापली.

वसई किल्ल्यावर कसे पोहोचाल?

विमानानेसर्वात जवळचे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, मुंबई आहे. येथून वसई दोन तासांच्या अंतरावर आहे.
रेल्वेनेसर्वात जवळचे रेल्वे स्टेशन वसई येथे आहे, चर्चगेटहून विरार रेल्वे स्थानकापर्यंत कोणीही ट्रेनने गडावर पोहोचू शकतो. येथून, गडावर जाण्यासाठी ऑटो-रिक्षा किंवा टॅक्सी भाड्याने घ्यावी लागते.
रस्त्यानेवसई मुंबईपासून 77 किलोमीटर अंतरावर आहे. येथून वसईला पोहोचण्यासाठी सुमारे 1.30 तास लागतात.

संबंधित – सावंतवाडी पर्यटन स्थळे मराठी

FAQs

वसईचा किल्ला कुठे आहे?

महाराष्ट्र राज्यातील पालघर जिल्ह्यातील वसई तालुक्यात वसईचा किल्ला आहे.

वसईचा तह केव्हा झाला?

31 डिसेंबर 1802 या दिवशी वसईचा तह झाला. हा तह मराठा साम्राज्यातील दुसरा बाजीराव पेशवा आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात झाला.

वसई तालुक्यातील सकवार गावाच्या मागे कोणता किल्ला आहे?

वसई तालुक्यातील सकवार गावाच्या मागे टकमक किल्ला आहे.

वसई कशासाठी प्रसिद्ध आहे?

वसई ही वसई किल्ल्याचा प्रसिद्ध असून या ठिकाणी भारतातील मराठी, हिंदी आणि इतर भाषेतील चित्रपट निर्मिती केली जाते. या ठिकाणी सुकेळी प्रसिद्ध आहे. वसईचा समुद्रकिनारा आणि त्यावरील बीच पर्यटकांना आकर्षित करतात.

सारांश

मित्रांनो आशा करतो की, वसई किल्ल्यासाठी झालेला लढा आणि वसईचा किल्ला पाहण्यासारखी ठिकाणे कोणती ही माहिती तुम्हाला नक्की आवडली असेल. दररोज अशीच नवनवीन माहिती जाणून घेण्यासाठी आमच्या ब्लॉगला बुकमार्क 📑 करायला विसरू नका.